Soluk alıp vermek, yaşamın en temel göstergelerinden biridir. Ancak bazı durumlarda birey, bu yaşamsal eylemi tek başına sürdüremez hale gelir. Bu durumda sağlık profesyonelleri, solunumu desteklemek veya tamamen devralmak için devreye girer. Tıpta bu uygulamanın adı: Entübasyon.
Pandemi süreciyle birlikte halk arasında sık duyulmaya başlanan “entübe hasta” ifadesi, aslında oldukça teknik ve hayati bir işlemin tanımıdır. Peki entübe ne demek, neden yapılır, ne zaman gereklidir ve bu süreç nasıl işler? Bu yazıda entübasyonun tıbbi boyutunu, uygulama süreçlerini ve sonrası bakım aşamalarını kapsamlı biçimde ele alıyoruz.
Entübe Ne Demek?
Entübasyon (İngilizce: intubation), hastanın soluk borusuna (trakea) özel bir tüp yerleştirilerek dışarıdan oksijen verilmesini sağlayan hayat kurtarıcı bir işlemdir. Bu tüp aracılığıyla mekanik ventilatöre bağlanan hasta, gerektiğinde tamamen cihaz yardımıyla nefes alır.
Tıbbi Açıklama
-
Kullanılan tüpe endotrakeal tüp (ETT) denir
-
Tüp ağız veya burun yoluyla soluk borusuna yerleştirilir
-
Solunum işlevini mekanik olarak üstlenen cihazlara ventilatör denir
Not: Entübasyon işlemi genellikle yoğun bakım, acil servis veya ameliyathane gibi ileri destek birimlerinde uygulanır.
Entübasyon Neden Yapılır?
Bir hastanın entübe edilmesi, solunum sisteminin kendi başına yeterli çalışmadığı durumlarda gerekir. Bu, geçici bir önlem olabileceği gibi bazı vakalarda uzun süreli yaşam desteği anlamına da gelir.
En Yaygın Entübasyon Nedenleri
1. Solunum Yetmezliği
-
Oksijen alımında ciddi yetersizlik
-
Kronik akciğer hastalıklarının (KOAH, pulmoner fibrozis) alevlenmeleri
-
Kovid-19 gibi viral enfeksiyonlara bağlı ciddi solunum bozuklukları
2. Kalp Durması (Kardiyak Arrest)
-
CPR (kalp masajı) sırasında hastanın solunum desteği için uygulanır
3. Travma veya Bilinç Kaybı
-
Kafa travması, koma durumu
-
Yutma refleksi kaybı ve aspirasyon (akciğere mide içeriği kaçması) riski
4. Cerrahi Müdahaleler
-
Genel anestezi altında yapılacak ameliyatlarda kontrollü solunum sağlamak için geçici entübasyon uygulanır
İstatistik: Amerika Yoğun Bakım Derneği verilerine göre yoğun bakımda yatan her 3 hastadan 1’i mekanik ventilatör desteğine ihtiyaç duymaktadır.
Entübasyon Ne Zaman Gerekir?
Entübasyon acil ya da planlı bir müdahale olarak yapılabilir. Kararı, genellikle kritik bakım ekipleri verir ve değerlendirme hasta yaşam fonksiyonları temel alınarak yapılır.
Gereklilik Göstergeleri
-
Oksijen satürasyonunun %90’ın altına düşmesi
-
Solunum sayısının dakikada 10’un altına veya 30’un üzerine çıkması
-
Bilinç düzeyinde ileri bozulma (GKS < 8)
-
Soluk alırken yardımcı kasların devreye girmesi
-
Arteriyel kan gazı analizinde ciddi bozulma (pO₂ düşüklüğü, pCO₂ artışı)
Entübasyon Süreci Nasıl İlerler?
Entübasyon, uzman hekimler (genellikle anestezi uzmanı veya yoğun bakım uzmanı) tarafından steril ve kontrollü koşullarda yapılır. İşlem, acil durumlarda daha hızlı ve kısa sürede tamamlanabilir.
İşlem Aşamaları
1. Hazırlık
-
Hastaya açıklama (bilinci açıksa)
-
Sedasyon ve kas gevşetici ilaçların uygulanması
-
Malzemelerin hazırlanması (endotrakeal tüp, laringoskop, ventilatör bağlantısı)
2. Tüpün Yerleştirilmesi
-
Ağız veya burundan girilerek laringoskop yardımıyla soluk borusu görüntülenir
-
Tüp dikkatle yerleştirilir ve pozisyonu kontrol edilir (genellikle stetoskopla solunum sesleri dinlenerek)
-
Tüp sabitlenir ve ventilatöre bağlanır
3. İzlem
-
Hastanın oksijen seviyesi ve solunum parametreleri monitörize edilir
-
Tüpün yerinde olup olmadığı düzenli olarak kontrol edilir
-
Gerekirse göğüs röntgeni ile konum doğrulanır
Entübasyon Sonrası Süreç
Entübe edilen bir hasta genellikle yoğun bakım ünitesinde izlenir. Süreç, hem tıbbi destek hem de psikososyal açıdan dikkatle yönetilmelidir.
Takip Süreci
-
Mekanik ventilatör ayarları bireye özel olarak belirlenir
-
Hastanın durumu iyileştikçe ventilatör desteği azaltılır
-
“Weaning” adı verilen süreçle hasta solunuma alıştırılarak tüp çıkarılır
-
Ağız, diş ve boğaz bakımı düzenli olarak yapılmalıdır
Olası Komplikasyonlar
-
Ses tellerinde tahriş
-
Boğaz ağrısı ve yutma zorluğu
-
Tüpün yanlış yerleştirilmesi (özellikle acil entübasyonlarda)
-
Uzun süreli entübasyonda trakeostomi ihtiyacı
Not: 7 günden uzun süren entübasyonlarda, genellikle trakeostomi (boyundan soluk borusuna açılan kalıcı giriş) tercih edilebilir.
Entübe Hasta Ne Demektir?
“Entübe hasta” terimi, solunum işlevlerini yerine getiremeyen ve solunum destek cihazına bağlı olan bireyler için kullanılır. Bu hastalar konuşamaz, kendi başlarına nefes alamazlar ve çoğu zaman yoğun bakımda sürekli gözetim altındadırlar.
Entübe Hasta Ne Zaman Konuşur?
-
Tüp çıkarılmadan (ekstubasyon) konuşma mümkün değildir
-
Tüp çıkarıldıktan sonra ses telleri zarar görmemişse genellikle birkaç saat içinde konuşma normale döner
-
Uzun süreli entübasyon sonrası geçici ses kısıklığı olabilir
Entübasyon, Umutsuzluk Değil Müdahaledir
Entübasyon; ölümle yaşam arasında uzanan o dar köprüde, tıbbın sunduğu en etkili müdahalelerden biridir. Doğru zamanda ve doğru ekip tarafından uygulandığında, bireye zaman kazandırır ve tedaviye olanak sağlar.
Toplumda sıklıkla yanlış anlaşılan bu uygulama, aslında bir “son değil”, hayata yeniden tutunma sürecinin başlangıcıdır. Hastaların ve yakınlarının bu süreci anlaması, iletişim ve psikolojik dayanıklılık açısından büyük önem taşır.
Unutmayın: Entübe olmak, mücadeleyi bırakmak değil; destekle yeniden başlamak demektir.
