DİYABET NEDİR? TÜRLERİ, BELİRTİLERİ VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ

Sessiz Başlayan, Yaşamı Derinden Etkileyen Bir Hastalık

Modern çağın hızla yaygınlaşan hastalıklarından biri olan diyabet (şeker hastalığı), sadece kan şekeri yüksekliğiyle sınırlı olmayan; zamanla kalp, damar, göz, böbrek ve sinir sistemini etkileyebilen çok yönlü bir metabolik bozukluktur.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, dünyada her 10 yetişkinden biri diyabet hastasıdır. Türkiye’de ise bu oran %14’lere yaklaşmaktadır. Daha çarpıcı olan ise, diyabetli bireylerin yaklaşık %40’ının hasta olduğunun farkında bile olmamasıdır.

Bu yazıda, diyabetin türlerinden belirtilerine, tanısından tedavisine kadar tüm yönleriyle bilimsel, sade ve özgün bir dille ele alacağız.

Diyabet Nedir?

Diyabet, pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersizliği ya da etkisizliği sonucu kan şekerinin kronik olarak yüksek seyretmesi durumudur. Vücut, glikozu hücre içine alamaz ve bu enerji kaynağı kanda birikerek çeşitli komplikasyonlara yol açar.

Diyabetin Temel Mekanizması

• İnsülin yetersizse: Tip 1 diyabet

• İnsüline karşı direnç gelişirse: Tip 2 diyabet

• Gebelikte ortaya çıkarsa: Gestasyonel diyabet

Diyabet Türleri

Diyabet tek bir hastalık değil; farklı mekanizmalarla ortaya çıkan çeşitli alt türleri olan bir metabolik bozukluktur.

1. Tip 1 Diyabet

• Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlar.

• Otoimmün bir süreç sonucu pankreas insülin üretemez.

• Yaşam boyu insülin tedavisi gerekir.

2. Tip 2 Diyabet

• En yaygın diyabet türüdür.

• Genellikle 40 yaş sonrası görülür, ancak artık gençlerde de hızla artmaktadır.

• Pankreas insülin üretir, ancak hücreler bu insüline direnç geliştirir.

3. Gestasyonel Diyabet (Gebelik Diyabeti)

• Gebelik sırasında hormonlara bağlı gelişir.

• Genellikle doğum sonrası düzelir ancak Tip 2 diyabete zemin hazırlar.

• Erken tanı ile hem anne hem bebek sağlığı korunabilir.

Diyabet Belirtileri Nelerdir?

Diyabetin belirtileri türüne, kişinin yaşına ve sürecin ne kadar süredir devam ettiğine göre değişkenlik gösterebilir. Tip 1 genellikle ani başlar; Tip 2 ise yavaş ilerlediği için fark edilmesi güçtür.

Yaygın Belirtiler

• Sık idrara çıkma

• Ağız kuruluğu, aşırı susama

• Hızlı kilo kaybı (özellikle Tip 1’de)

• Aşırı yorgunluk, halsizlik

• Görme bulanıklığı

• Ciltte kuruluk ve kaşıntı

• Yaraların geç iyileşmesi

• Ellerde/ayaklarda karıncalanma veya uyuşma (nöropati)

Tanı Süreci: Diyabet Nasıl Tespit Edilir?

Diyabet tanısı için kan şekerinin yanı sıra, bazı özel testler kullanılır. Tanı konduktan sonra ise komplikasyon taramaları düzenli aralıklarla yapılmalıdır.

Tanı Yöntemleri

• Açlık Kan Şekeri (AKŞ): ≥126 mg/dL → diyabet

• HbA1c (3 aylık şeker ortalaması): ≥6.5 → diyabet

• OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi): 2. saat ≥200 mg/dL → diyabet

• İdrarda glikoz ve keton tespiti (özellikle Tip 1’de)

Diyabet Tedavi Seçenekleri

Diyabetin tedavisinde amaç; kan şekerini kontrol altında tutmak, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi yaklaşımı kişiye özel olmalıdır.

1. Yaşam Tarzı Değişikliği

Beslenme

• Rafine karbonhidratlar azaltılır

• Glisemik indeksi düşük, posalı besinler tercih edilir

• Az ve sık öğünlerle kan şekeri dalgalanması önlenir

• Şekerli içecek ve hazır gıdalar diyetten çıkarılır

Fiziksel Aktivite

• Haftada en az 150 dakika yürüyüş, yüzme, bisiklet

• Egzersiz insülin duyarlılığını artırır

2. İlaç Tedavisi

Tedavi planı kişinin yaşına, kilosuna, eşlik eden hastalıklarına ve glikoz seviyesine göre belirlenir.

Oral Antidiyabetikler

• Metformin: İlk basamak ilaçtır

• SGLT2 inhibitörleri: İdrarla şeker atılımını artırır

• GLP-1 agonistleri: Tokluk hissi ve pankreas uyarımı sağlar

• DPP-4 inhibitörleri: İnsülin salgısını dengeler

İnsülin Tedavisi

• Tip 1’de şarttır

• Tip 2’de ilerleyen evrelerde ya da akut tabloda uygulanabilir

• Kalem ya da pompa sistemi ile uygulanır

Diyabetin Komplikasyonları

Kan şekeri yüksekliği uzun vadede damar yapısını ve sinirleri bozarak birçok komplikasyona neden olabilir. Bu nedenle sadece şeker değil, tansiyon ve kolesterol gibi diğer risk faktörleri de yönetilmelidir.

Sık Görülen Komplikasyonlar

• Diyabetik Retinopati: Körlüğe yol açabilir

• Diyabetik Nefropati: Böbrek yetmezliğine neden olabilir

• Diyabetik Nöropati: Sinirlerde his kaybı, ayakta yara

• Kardiyovasküler hastalıklar

• Felç ve damar tıkanıklığı

• Diyabetik ayak (enfeksiyon, ampütasyon riski)

Günlük Yaşamda Diyabet Yönetimi

Diyabet tedavisi sadece ilaçla değil, bilinçli bir yaşam tarzı ile mümkündür. Kendi sorumluluğunu alan bireyler daha az komplikasyon yaşar.

Önerilen Günlük Alışkanlıklar

• Glukometre ile düzenli ölçüm

• Açlık/tokluk şeker takibi

• Ayak muayenesi ve cilt bakımı

• Yeterli uyku, stres yönetimi

• Her 6 ayda bir göz ve böbrek kontrolü

• Aile bireylerinin eğitimi

Kan Şekeriniz Kaderiniz Olmasın

Diyabet, doğru yönetilmediğinde sinsi ve yıkıcıdır; ama erken fark edildiğinde ve uygun tedaviyle desteklendiğinde kontrol altına alınabilir bir hastalıktır. Bilgi sahibi olmak, bu hastalığın en güçlü ilacıdır.

Unutmayın: Şeker tatlıdır ama fazla şeker hayatı acılaştırır. Kontrol sizde.

Detaylı bilgi ve randevu için biz sizi arayalım.

GÖNDER

Verilerimin kanuna uygun ve KVKK Aydınlatma Metni´nde belirtilen şekilde, tarafıma bilgi vermek amaçlı kullanılmasını onaylıyorum.